11 lutego 2025 r. weszło w życie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (dalej: PPWR), jednakże zasadniczą część obowiązków stosuje się od 12 sierpnia 2026 r. Nakłada ono szereg obowiązków na praktycznie wszystkich przedsiębiorców prowadzących obrót opakowaniami i produktami w opakowaniach.
PPWR dotyczy opakowań jako takich, a nie tylko produktów znajdujących się w opakowaniach. Obejmuje opakowania jednostkowe, zbiorcze i transportowe, w tym kartony, palety, folie stretch, worki, big-bagi, beczki, etykiety, taśmy i inne elementy pełniące funkcję opakowaniową. Dotyczy również opakowań przemysłowych oraz stosowanych wyłącznie w relacjach między przedsiębiorcami. Dany przedsiębiorca może mieć kilka różnych obowiązków w zależności od tego, w jakiej roli występuje względem danego opakowania.
Ten sam podmiot może być chociażby:
- wytwórcą opakowania wykonanego pod własną marką;
- importerem opakowania lub zapakowanego produktu sprowadzonego spoza UE;
- dystrybutorem produktu kupionego w innym państwie UE;
- producentem dla potrzeb rozszerzonej odpowiedzialności producenta;
- użytkownikiem końcowym innego rodzaju opakowania.
Kwalifikację trzeba przeprowadzić osobno dla każdego opakowania, modelu dostawy i państwa, w którym opakowanie jest udostępniane.
Poniżej omówiono najważniejsze obowiązki w zależności od tego, jaką rolę pełni przedsiębiorca.
Wytwórca
Wytwórcą jest przede wszystkim podmiot, który wytwarza opakowanie lub produkt w opakowaniu. Za wytwórcę może zostać uznany również przedsiębiorca, który zleca zaprojektowanie lub wykonanie opakowania pod własną nazwą lub znakiem towarowym. W praktyce właściciel marki umieszczonej na opakowaniu może być traktowany jako wytwórca, nawet jeżeli fizyczne wykonanie opakowania zleca podmiotowi trzeciemu.
Wytwórca powinien w szczególności zapewnić zgodność opakowania z mającymi zastosowanie wymaganiami PPWR, sporządzić dokumentację techniczną, reagować na stwierdzone niezgodności oraz przechowywać dokumentację przez 5 lat dla opakowań jednorazowych i 10 lat dla opakowań wielokrotnego użytku.
Importer lub dystrybutor może przejąć obowiązki wytwórcy, jeżeli udostępnia opakowanie pod własną nazwą albo znakiem towarowym lub modyfikuje je w sposób mogący wpływać na zgodność.
Dostawca opakowań lub materiałów opakowaniowych
Dostawca opakowań to podmiot, który dostarcza opakowanie lub komponenty do niego innym przedsiębiorcom (wytwórcom). Powinien on przekazać wytwórcy informacje i dokumenty potrzebne do wykazania zgodności opakowania. Mogą to być m.in. deklaracja zgodności gotowego opakowania, dokumentacja techniczna lub specyfikacje materiałowe. Dostawca samego materiału, np. papieru, tektury, folii albo kleju, nie zawsze może wystawić deklarację dla całego opakowania. Jego dokumenty są wówczas podstawą do oceny finalnego systemu opakowaniowego przez wytwórcę.
Importer
Importerem jest podmiot mający siedzibę w UE, który wprowadza do obrotu opakowanie pochodzące z państwa trzeciego. Obowiązki mogą dotyczyć zarówno pustych opakowań, jak i opakowań produktów importowanych spoza UE, w tym kartonów i folii transportowych.
Importer powinien sprawdzić, czy wytwórca przeprowadził ocenę zgodności, sporządził dokumentację techniczną i zapewnił wymagane oznakowanie. Importer powinien mieć podstawy do uznania, że dokumentacja została sporządzona prawidłowo. Importer powinien również zapewnić organom dostęp do dokumentacji oraz reagować na niezgodności. Importer może równocześnie być producentem dla potrzeb ROP (o czym dalej), jeżeli jako pierwszy udostępnia opakowanie na terytorium danego państwa.
Dystrybutor
Dystrybutorem będzie podmiot, który kupuje zapakowany produkt w innym państwie i sprzedaje go dalej w Polsce bez przepakowania, modyfikacji lub dodatkowego oznakowania. Dystrybutor powinien w szczególności działać z należytą starannością, sprawdzić ewentualne obowiązki dot. rejestracji producenta dla potrzeb ROP, zweryfikować wymagane oznakowanie, sprawdzić dane i identyfikowalność wytwórcy oraz importera i odpowiednio reagować na sprzeczności lub braki w dokumentacji.
Dystrybutor nie musi co do zasady sporządzać własnej dokumentacji technicznej ani deklaracji zgodności. W praktyce powinien jednak uzyskać deklarację od właściwego wytwórcy lub dostawcy.
Użytkownik końcowy
Użytkownikiem końcowym może być zarówno konsument jak i przedsiębiorca, który zużywa produkt we własnej działalności i nie udostępnia go dalej w otrzymanej postaci. Przykładowo fabryka wykorzystująca zakupiony surowiec do produkcji własnego wyrobu może być profesjonalnym użytkownikiem końcowym (surowiec został zużyty na potrzeby wytworzenia nowego produktu, a więc ten przedsiębiorca jest użytkownikiem końcowym tego surowca). Sam użytkownik końcowy nie sporządza z tego tytułu dokumentacji technicznej ani deklaracji zgodności opakowania.
Sytuacja zmienia się, jeżeli taki podmiot przepakowuje zakupiony surowiec lub produkt, tworzy nowe opakowanie, opatruje je własną marką albo udostępnia je dalej. Może wtedy uzyskać status wytwórcy, dystrybutora lub producenta dla potrzeb ROP.
Rozszerzona odpowiedzialność producenta
Rozszerzona odpowiedzialność producenta, określana jako ROP lub EPR, oznacza odpowiedzialność za opakowanie także po zakończeniu jego używania, gdy staje się ono odpadem. Producentem dla potrzeb rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP/EPR) może być w zależności od sytuacji wytwórca, importer, dystrybutor lub inny podmiot udostępniający opakowanie albo produkt w opakowaniu na rynku danego państwa członkowskiego.
Obowiązki producenta ROP mogą obejmować:
- wpis do krajowego rejestru producentów;
- prowadzenie ewidencji i sprawozdawczości;
- raportowanie rodzaju, materiału i masy opakowań;
- ponoszenie kosztów gospodarowania odpadami opakowaniowymi;
- wykonywanie obowiązków za pośrednictwem organizacji odpowiedzialności producenta;
- realizację dodatkowych obowiązków przewidzianych prawem danego państwa.
Obowiązki ROP ustala się osobno w każdym państwie członkowskim Unii Europejskiej. Rejestracja w Polsce nie zastępuje automatycznie rejestracji w innym kraju UE.
Sprzedaż za granicę i przedstawiciel ds. ROP
Szczególnej analizy wymaga sprzedaż bezpośrednia do użytkowników końcowych w innych państwach UE, w tym sprzedaż do zakładów wykorzystujących produkt jako surowiec. Jeżeli polski przedsiębiorca jako pierwszy udostępnia zapakowany produkt bezpośrednio użytkownikowi końcowemu w innym państwie, może zostać uznany za producenta ROP w państwie odbiorcy. Dotyczy to również opakowań przemysłowych i transportowych.
W takim przypadku przedsiębiorca powinien sprawdzić:
- obowiązek lokalnej rejestracji;
- zasady raportowania i ponoszenia opłat;
- konieczność zawarcia umowy z właściwą organizacją;
- istnienie obowiązku wyznaczenia w tym państwie upoważnionego przedstawiciela do spraw ROP.
Przedstawiciel wykonuje obowiązki EPR w imieniu zagranicznego producenta na podstawie odpowiedniego umocowania. W zależności od systemu krajowego może odpowiadać za rejestrację, raportowanie, kontakty z organami i organizacją odpowiedzialności producenta oraz rozliczenia związane z opakowaniami.
Co powinni zrobić przedsiębiorcy?
W pierwszej kolejności należy:
- zinwentaryzować wszystkie opakowania, także transportowe;
- przypisać role dla każdego opakowania;
- zidentyfikować opakowania pod własną marką;
- sprawdzić dokumentację dostawców;
- ustalić obowiązki ROP osobno dla każdego państwa sprzedaży;
- przeanalizować sprzedaż bezpośrednią do zagranicznych użytkowników końcowych;
- dostosować umowy z dostawcami i klientami;
- wdrożyć archiwizację, identyfikowalność i procedurę reagowania na niezgodności.
Sankcje
Do 12 lutego 2027 r. państwa członkowskie są zobowiązane ustanowić kary za naruszenie rozporządzenia oraz system ich egzekwowania. Na dzień 8 września 2026 r. Polska nie wprowadziła kar za naruszenie rozporządzenia PPWR. Stosowny projekt ustawy znajduje się w fazie konsultacji rządowych. Nie oznacza to jednak braku ryzyka. Na mocy obecnych przepisów w przypadku naruszenia rozporządzenia PPWR organy nadzoru mogą podjąć decyzję nakazującą usunięcie niezgodności, zakaz dalszego udostępniania opakowania, nakazać wycofanie opakowania z rynku lub podjęcie czynności mających na celu zablokowanie obrotu nim.
Podsumowanie
PPWR nie przypisuje przedsiębiorcy jednej, stałej roli. Obowiązki należy ustalać w odniesieniu do konkretnego opakowania, konkretnego modelu dostawy i konkretnego państwa. Ta sama firma może jednocześnie być wytwórcą, importerem, dystrybutorem oraz producentem dla potrzeb rozszerzonej odpowiedzialności producenta.
Jeśli mają Państwa pytania o obowiązki, które mogą dotyczyć Państwa przedsiębiorstwa i jego roli w łańcuchu obrotu opakowaniami, nasza kancelaria pozostaje do Państwa dyspozycji i zaprasza do kontaktu.
