Czy wiesz, czym jest AI literacy? I czy wiesz, że obowiązek zapewnienia odpowiedniego poziomu AI literacy obowiązuje już od 2 lutego 2025 r.?
W najprostszym ujęciu AI literacy to umiejętność rozumienia, czym jest system AI, jak działa w danym procesie, jakie może dawać korzyści, ale też jakie ryzyka może powodować. W HR to szczególnie ważne, bo system AI rzadko działa „w próżni”. Najczęściej po drugiej stronie jest człowiek: kandydat, pracownik, menedżer, osoba oceniana, monitorowana, klasyfikowana albo rekomendowana do określonej decyzji. Obowiązek budowania kompetencji w zakresie sztucznej inteligencji wynika z art. 4 AI Act i stosuje się od 2 lutego 2025 r.
Dlatego przy wdrażaniu AI w HR nie wystarczy zapytać: „czy to narzędzie usprawni proces?”. Trzeba zapytać także: „kogo ten system dotknie i w jaki sposób?”. Przy każdym wdrożeniu trzeba zobaczyć człowieka po drugiej stronie systemu – „wejść w jego buty” i zrozumieć, jak wynik wygenerowany przez AI może wpłynąć na jego szanse, ocenę, sytuację zawodową albo poczucie sprawiedliwego traktowania.
AI literacy nie powinno być rozumiane wyłącznie jako szkolenie dla osób, które „klikają” w system lub korzystają z narzędzi AI. Motyw 20 czy art. 3 punkt 56 AI Act pokazują szerszą perspektywę: odpowiednia wiedza o AI ma dotyczyć również osób, na które systemy AI mają wpływ, tak aby mogły rozumieć, jak decyzje podejmowane z pomocą AI mogą oddziaływać na ich sytuację. Komisja Europejska w swoich wyjaśnieniach podkreśla, że pojęcie AI literacy obejmuje wiedzę, umiejętności i rozumienie potrzebne nie tylko dostawcom i użytkownikom systemów AI, ale także osobom, których te systemy dotyczą.
W praktyce HR oznacza to, że szkolenie z AI nie powinno ograniczać się do instrukcji obsługi narzędzia. Rekruter, HR Business Partner, menedżer czy osoba odpowiedzialna za people analytics powinni rozumieć nie tylko, jak używać systemu, ale także kiedy nie wolno bezrefleksyjnie polegać na jego wyniku. Szczególnie wtedy, gdy system wspiera rekrutację, selekcję kandydatów, ocenę pracowników, decyzje o awansie, alokację zadań, monitoring efektywności albo analizę ryzyka rotacji.
Minimum dla HR:
- Wiedzieć, jakie systemy AI są faktycznie używane w organizacji.
- Rozumieć, czy AI tylko wspiera proces, czy realnie wpływa na decyzję dotyczącą człowieka.
- Umieć rozpoznać sytuacje, w których AI może generować ryzyko dyskryminacji, błędu lub nadmiernego monitorowania.
- Nie traktować wyniku systemu jako „obiektywnej prawdy”.
- Zapewnić realny nadzór człowieka – nie pozorny, sprowadzony do automatycznego zaakceptowania rekomendacji systemu.
- Pamiętać, że osoba, której dotyczy wynik działania AI, również powinna rozumieć, że AI mogła mieć wpływ na jej sytuację.
Wniosek: AI literacy to nie jednorazowe szkolenie z obsługi narzędzia. To element odpowiedzialnego wdrażania AI, w którym organizacja rozumie technologię, ale przede wszystkim widzi człowieka, na którego ta technologia oddziałuje.
Jeżeli planują Państwo wdrożenie narzędzia AI w HR, warto sprawdzić nie tylko samą funkcjonalność systemu, ale także to, czy organizacja jest przygotowana do jego odpowiedzialnego używania – z perspektywy AI Act, prawa pracy, RODO i osób, na które system będzie oddziaływał.
Twój HR-owy update
Twój HR-owy update to cykliczny, krótki i konkretny przegląd najważniejszych zmian i planowanych nowelizacji nie tylko w prawie pracy, ale także tego, jak na organizacje i pracowników wpływają regulacje oraz praktyka w obszarach RODO, IP i AI – wraz z naszym komentarzem. Przygotowujemy go z myślą o osobach zarządzających HR i osobach odpowiedzialnych za polityki oraz procesy pracownicze. Zawsze znajdziesz go u nas na stronie, a jeśli chcesz otrzymywać go na maila – zapraszamy do zapisu na newsletter TUTAJ.
Oto, co znajdziesz w cyklu:
- zmiany i planowane nowelizacje w prawie pracy oraz tematy HR na styku z RODO, IP i AI,
- wyjaśnienia „co to oznacza w praktyce” dla organizacji, kadry kierowniczej i pracowników,
- wskazanie możliwych scenariuszy i obszarów wymagających decyzji lub przygotowania,
- alerty o istotnych ryzykach, terminach i trendach,
- oraz kwestie, które pojawiają się w praktyce wdrożeń i w pracy z ludźmi w organizacji – nie zawsze wynikające wprost z nowych przepisów.
