Look-through approach (LTA) – co to w ogóle jest?
Istota tej koncepcji polega na tym, że dla potrzeb opodatkowania należności podatkiem u źródła (WHT) „przechodzi się przez” formalnego odbiorcę płatności (najczęściej pośrednika) i identyfikuje podmiot, który faktycznie uzyskuje ekonomiczną korzyść z danej należności. Innymi słowy, zamiast ograniczać się do ustalenia, kto otrzymał przelew, analizuje się, kto jest jego ostatecznym, rzeczywistym beneficjentem, a w konsekwencji czy można zastosować zwolnienie z opodatkowania podatkiem u źródła albo niższą stawkę.
Look-through approach czy można ją stosować w Polsce? – To zależy.
Koncepcja look-through approach, która – mimo że nie została wprost uregulowana w ustawie o CIT – jest akceptowana zarówno w praktyce interpretacyjnej, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, choć nie bez istotnych kontrowersji, o których w dalszej części alertu.
Znaczenie rzeczywistego właściciela należności
Zgodnie z art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy o CIT, opodatkowaniu podatkiem u źródła podlegają m.in. odsetki, należności licencyjne oraz dywidendy wypłacane nierezydentom. Jednocześnie, stosowanie preferencji traktatowych lub zwolnień – w tym zwolnienia dywidendowego z art. 22 ust. 4 ustawy o CIT – wymaga uwzględnienia statusu rzeczywistego właściciela należności, zdefiniowanego w art. 4a pkt 29 ustawy o CIT, a także dochowania należytej staranności, o której mowa w art. 26 tej ustawy.
Przepisy te nie zawierają jednak regulacji, która wprost pozwalałaby „pominąć” formalnego odbiorcę płatności i przypisać skutki podatkowe innemu podmiotowi. Mimo to zarówno organy podatkowe, jak i część sądów administracyjnych uznają, że w określonych sytuacjach takie podejście jest dopuszczalne z wyjątkiem wskazanym powyżej.
Look trough aproach czyli „przejrzenie” przez odbiorcę formalnego lub innymi słowy pominięcie pośrednika
Look-through approach polega na ustaleniu, czyim definitywnym przysporzeniem jest dana należność oraz kto jest jej rzeczywistym właścicielem, nawet jeśli formalnym odbiorcą jest inny podmiot. W interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 20 września 2023 r., sygn. 0114-KDIP2-1.4010.406.2023.1.PP, wskazano, że: „nie każdy podmiot, który jest bezpośrednim odbiorcą wierzytelności (…) jest uprawniony do korzystania z praw przewidzianych w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania”. Organ jednocześnie wyjaśnił, że płatność typu look-through to płatność przepływowa, która nie stanowi przychodu dla odbiorcy pośredniego i jest alokowana dalej. W takim przypadku analiza prawa do preferencji podatkowych powinna być prowadzona z perspektywy podmiotu, który jest ekonomicznym beneficjentem należności.
Analogiczne ujęcie zostało zaprezentowane w orzecznictwie. WSA w Poznaniu w wyroku z 11 lutego 2025 r., sygn. I SA/Po 709/24, wskazał, że: „koncepcja look-through approach polega na pominięciu istnienia jakiegoś podmiotu prawnego i przypisaniu zysków (…) innemu podmiotowi, który stoi za nim”. Takie ujęcie oznacza, że formalny odbiorca płatności może w ogóle utracić znaczenie dla celów podatkowych, co – jak można zauważyć – jest rozwiązaniem wyjatkowym w systemie podatkowym, w którym skutki podatkowe przypisuje się do konkretnych podatników.
Do jakich należności możemy zastosować LTA – dywidendy, licencje i odsetki
W praktyce interpretacyjnej look-through approach znajduje zastosowanie przede wszystkim przy należnościach objętych art. 21 i 22 ustawy o CIT. W interpretacji z 4 listopada 2025 r., sygn. 0111-KDIB1-2.4010.433.2025.1.ANK, przywołano stanowisko NSA, zgodnie z którym możliwe jest zastosowanie preferencji podatkowych przy dywidendzie wypłacanej przez pośrednika, o ile rzeczywisty beneficjent jest znany i ma siedzibę w UE lub EOG.
Podobnie, w odniesieniu do należności licencyjnych wskazano, że właściwe jest zastosowanie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania z państwem rzeczywistego właściciela należności, a nie podmiotu formalnego. Oznacza to, że dla celów WHT istotne jest nie tyle miejsce rezydencji odbiorcy przelewu, co miejsce rezydencji podmiotu, który faktycznie odnosi ekonomiczną korzyść.
Wyraźny rozłam w orzecznictwie
Na tle orzecznictwa wykształciły się jednak wyraźnie odmienne podejścia do tej koncepcji. Część sądów dopuszcza jej stosowanie, wskazując, że brak wyraźnej regulacji ustawowej nie oznacza automatycznie braku podstawy prawnej. WSA w Poznaniu w wyroku z 29 października 2024 r., sygn. I SA/Po 472/24, stwierdził, że: „nie oznacza to, że trzeba ją uznać za pozbawioną podstawy prawnej w ogóle”, odwołując się przy tym do wykładni umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w świetle Modelowej Konwencji OECD.
Jednocześnie sądy te wskazują, że zastosowanie look-through approach powinno mieć charakter wyjątkowy i wymaga spełnienia określonych przesłanek. W szczególności podkreśla się znaczenie braku sztuczności struktury w rozumieniu art. 22c ustawy o CIT, zachowania tożsamości płatności na kolejnych poziomach oraz braku wpływu pośrednika na obniżenie efektywnego opodatkowania.
Istotnym warunkiem pozostaje również możliwość jednoznacznego wskazania rzeczywistego właściciela należności. WSA w Krakowie w wyroku z 8 lipca 2024 r., sygn. I SA/Kr 327/24, podkreślił, że brak takiej identyfikacji wyklucza zastosowanie omawianej koncepcji.
Zdaniem NSA brak podstawy prawnej
Najbardziej zdecydowane podejście zaprezentował jednak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 marca 2026 r., sygn. II FSK 1128/25, wskazując wprost, że: „podejście look-through approach można traktować jedynie jako postulat de lege ferenda”. Stanowisko to oznacza, że według NSA brak jest podstaw do stosowania tej koncepcji w obowiązującym stanie prawnym, zarówno na gruncie prawa krajowego, jak i umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. W konsekwencji stosowanie look-through approach jako samodzielnej podstawy do zastosowania preferencji podatkowych wiąże się z istotnym ryzykiem.
Wniosek: stosowanie LTA z ostrożnością
Zestawienie praktyki interpretacyjnej oraz orzecznictwa prowadzi do wniosku, że look-through approach jest koncepcją, którą należy uwzględniać przy analizie WHT, ale której nie można traktować jako stabilnej podstawy rozliczeń podatkowych. Z jednej strony organy podatkowe dopuszczają jej zastosowanie, a część sądów akceptuje ją w drodze wykładni funkcjonalnej. Z drugiej strony najnowsze orzecznictwo NSA wyraźnie podważa jej normatywne umocowanie.
W praktyce oznacza to, że podatnik, który chce oprzeć się na tej koncepcji, powinien nie tylko precyzyjnie zidentyfikować rzeczywistego właściciela należności, lecz także wykazać brak sztuczności struktury oraz ekonomiczne uzasadnienie przepływów. W przeciwnym razie może się okazać, że próba „przejrzenia” przez strukturę zostanie oceniona jako wyjście poza granice dopuszczalnej wykładni prawa podatkowego.
WHT pozostaje zatem obszarem, w którym rzeczywistość gospodarcza coraz częściej konkuruje z formalizmem prawnym, a look-through approach jest jednym z najbardziej wyrazistych przykładów tej napiętej relacji. Co więcej taki dualizm w orzecznictwie pozwala organom na autorytarny wybór zastosowania LTA lub nie, w zależności od tego, która opcja będzie korzystniejsza dla organu.
Warto więc zadać sobie kilka pytań, zanim spółka oprze rozliczenie WHT na koncepcji look-through approach:
- Czy w Państwa grupie występują płatności transgraniczne, przy których formalny odbiorca należności nie jest podmiotem, który faktycznie korzysta z odsetek, dywidend albo należności licencyjnych?
- Czy spółka potrafi wykazać, kto jest rzeczywistym właścicielem należności oraz że struktura płatności nie ma charakteru sztucznego ani nie służy wyłącznie uzyskaniu preferencji w WHT?
- Czy dotychczasowe rozliczenia WHT opierają się na założeniu, że koncepcja look-through approach jest bezpieczna?
